Weer & veiligheid · 5 min leestijd · bijgewerkt november 2026

Wanneer kun je schaatsen op natuurijs?

Door de redactie van Weermeisje · dagelijks het weer sinds 2012

Wanneer kun je schaatsen op natuurijs?, foto Redactie
Foto: Redactie

Zodra de eerste sloten en plassen dichtvriezen, begint het bij veel Nederlanders te kriebelen. Maar hoeveel vorst is er nodig, en waarom is het ijs op de ene plek dikker dan op de andere?

Hoeveel centimeter ijs heb je nodig?

Om veilig te kunnen schaatsen, moet het ijs voldoende dik en sterk zijn. Voor natuurijs op open water wordt vaak ongeveer 10 centimeter goed, betrouwbaar ijs als richtlijn aangehouden. Voor georganiseerde toertochten stelt de KNSB strengere eisen: minimaal 12 centimeter over het hele traject.

Maar de dikte vertelt niet het hele verhaal. Helder, stevig zwart ijs is meestal sterker dan ijs met veel luchtbelletjes of sneeuw. Ook kan het ijs op één plas behoorlijk in dikte verschillen. Ga daarom nooit zomaar het ijs op en wacht bij voorkeur totdat een lokale ijsvereniging of ijsmeester het ijs heeft gecontroleerd en vrijgegeven.

Waar kun je het eerst schaatsen?

Niet al het water bevriest even snel. Dat heeft vooral te maken met de waterdiepte, de stroming en de ondergrond. Onder water gezette betonbanen zijn vaak de eerste plekken: op beton wordt een dun laagje water aangebracht dat relatief snel bevriest. Ondergelopen weilanden zijn ook populair. Omdat het water meestal ondiep is, kan het snel afkoelen, al kan de ondergrond nog warmte afgeven.

Op ondiep, stilstaand water vormt zich doorgaans eerder ijs dan op grote meren. Toch blijft voorzichtigheid belangrijk, bijvoorbeeld bij stroming, duikers en plekken waar warmer water binnenkomt. Op grote meren, kanalen en diepe plassen duurt het meestal langer, want diep water bevat veel warmte en wind en stroming vertragen de ijsvorming.

Kunstijsbanen hebben geen vorstperiode nodig. Daar wordt het ijs met koelinstallaties gemaakt en onderhouden.

Wat is het ideale weer voor natuurijs?

Een paar nachten vorst zijn niet altijd voldoende. Voor mooi, stevig natuurijs moeten verschillende weersomstandigheden samenwerken. In de tabel zie je wat gunstig is en wat niet.

Invloed van het weer op de ijsgroei
WeersomstandigheidInvloed op de ijsgroei
Aanhoudende vorstZeer gunstig, vooral als het ook overdag vriest.
Heldere nachtenGunstig door sterke uitstraling van warmte.
Droge luchtGunstig doordat verdamping en sublimatie warmte kunnen afvoeren.
Weinig windGunstig voor de vorming van het eerste ijslaagje.
Matige windKan boven bestaand ijs de warmteafvoer bevorderen.
Sneeuw op het ijsOngunstig: sneeuw isoleert en vertraagt de ijsgroei.

Waarom is droge lucht gunstig voor ijs?

Dat heeft te maken met verdamping. Wanneer water verdampt, wordt warmte aan het wateroppervlak onttrokken. Bij droge lucht kan dat proces sneller verlopen.

Hier speelt ook het dauwpunt een rol. Het dauwpunt geeft aan hoe koud de lucht moet worden voordat deze verzadigd raakt met waterdamp. Een laag dauwpunt wijst bij dezelfde luchttemperatuur op drogere lucht. Bij voldoende droge lucht kan ijs onder gunstige omstandigheden zelfs nog iets aangroeien wanneer de luchttemperatuur net boven nul ligt.

Is wind goed of slecht voor natuurijs?

Wind kan zowel helpen als tegenwerken. Wanneer er nog geen ijs ligt, kan veel wind de vorming van een eerste ijslaag vertragen. Het water blijft in beweging en relatief warm water uit diepere lagen kan naar boven komen.

Zodra er een gesloten ijslaag ligt, kan wind juist helpen om warmte af te voeren. Daardoor kan het ijs sneller groeien. Het hangt dus sterk af van de fase waarin het ijs zich bevindt.

Waarom is sneeuw slecht voor de ijsgroei?

Een wit sneeuwdek ziet er winters uit, maar voor schaatsliefhebbers is sneeuw vaak slecht nieuws. Sneeuw bevat veel lucht en werkt daardoor als een isolerende deken. De kou bereikt het ijs minder gemakkelijk, waardoor de ijsgroei vertraagt. Ook kan het gewicht van sneeuw het ijs naar beneden drukken, waardoor water op het ijs terechtkomt.

De ideale situatie is eerst een flinke vorstperiode zonder sneeuw, zodat er een stevige ijsvloer kan ontstaan.

Hoeveel nachten moet het vriezen?

Daar is helaas geen vast aantal voor te geven. Een paar nachten met lichte vorst kunnen voldoende zijn om een dun ijslaagje te vormen, maar dan kun je er nog niet op schaatsen. Bij strenge vorst, bijvoorbeeld nachten met temperaturen rond −8 graden en overdag temperaturen onder nul, kan het ijs veel sneller groeien.

Ook maakt het uit hoe warm het water was voordat de vorst begon. Na een zachte herfst heeft een diepe plas vaak meer tijd nodig om af te koelen. Naarmate het ijs dikker wordt, groeit het bovendien steeds langzamer, omdat de warmte uit het water door een steeds dikkere ijslaag moet worden afgevoerd.

Wat is de ijspluim van het KNMI?

Het KNMI heeft een ijsgroeimodel. Daarmee wordt berekend hoe de watertemperatuur en de ijsdikte zich de komende dagen kunnen ontwikkelen. Het model kijkt onder andere naar temperatuur, wind, luchtvochtigheid, bewolking, zonnestraling en sneeuw.

Voor de langere termijn rekent het KNMI met ongeveer vijftig verschillende weerscenario's. Die vormen samen de ijspluim. Hoe dichter de lijnen bij elkaar liggen, hoe kleiner de verschillen tussen de scenario's. Lopen ze ver uiteen, dan is de verwachting onzekerder.

De ijspluim is geen meting van de werkelijke ijsdikte. De berekening gaat uit van een standaardwaterdiepte van twee meter, dus op een ondiepe ijsbaan kan de situatie heel anders zijn dan op een groot meer. De actuele berekeningen vind je op de website van het KNMI.

Wanneer komt er weer een Elfstedentocht?

De Elfstedentocht laat zien hoe bijzonder een lange vorstperiode in Nederland is. Om de bijna 200 kilometer lange tocht langs de elf Friese steden te kunnen organiseren, moet het ijs over de hele route voldoende dik en betrouwbaar zijn. Daarbij wordt uitgegaan van minimaal ongeveer 15 centimeter ijs.

Dat is een flinke uitdaging, want niet alleen de meren moeten dichtvriezen, maar ook kanalen, vaarten en plekken waar het water stroomt. De laatste Elfstedentocht werd gereden op 4 januari 1997. Henk Angenent won die dag de wedstrijd. Sindsdien wachten we op de zestiende editie.

Wanneer kon je voor het laatst op natuurijs schaatsen?

Sinds de laatste Elfstedentocht hebben we nog verschillende schaatswinters gehad. Vooral februari 2012 was bijzonder: Nederland beleefde een langdurige vorstperiode en op veel plaatsen kon op natuurijs worden geschaatst. Ook februari 2021 bracht volop schaatsplezier, op sloten, plassen en ondergelopen weilanden.

Op 6 november 2026 werd in Winterswijk zelfs al geschaatst op een speciaal aangelegde natuurijsbaan. Dat laat zien hoe groot het verschil kan zijn tussen een speciaal aangelegde ijsbaan en natuurijs op open water.

Verder lezen: Moet je morgen je autoruiten krabben?, Waarom komt de Elfstedentocht er maar niet?

Veelgestelde vragen

Hoeveel centimeter ijs is veilig om op te schaatsen?

Voor natuurijs op open water wordt vaak ongeveer 10 centimeter goed, betrouwbaar ijs als richtlijn aangehouden. Voor toertochten eist de KNSB minimaal 12 centimeter over het hele traject.

Waar vriest het water het eerst dicht?

Op onder water gezette betonbanen, in ondergelopen weilanden en op ondiep, stilstaand water. Diepe meren en water met stroming vriezen later dicht.

Is sneeuw goed of slecht voor natuurijs?

Slecht. Sneeuw bevat veel lucht en isoleert, waardoor de kou het ijs minder goed bereikt en de ijsgroei vertraagt.

Wat is de ijspluim van het KNMI?

Een berekening met ongeveer vijftig weerscenario's van hoe watertemperatuur en ijsdikte zich kunnen ontwikkelen. Het is geen meting van de echte ijsdikte en gaat uit van water van twee meter diep.

Lees ook

Meer weerweetjes

{{ heroAlt }}
Foto: {{ heroFotograaf }}
{{ cat }} {{ leestijd }} min leestijd · bijgewerkt {{ bijgewerkt }}

{{ titel }}

Dit weerweetje laadt nu even niet. Probeer het zo nog eens, of bekijk alle weerweetjes.

Weermeisje Door de redactie van Weermeisje · dagelijks het weer sinds 2012

{{ intro }}

{{ s.kop }}

{{ al }}

{{ s.tabel.titel }}

Bron: {{ s.tabel.bron }}

Verder lezen {{ v.t }} →

Veelgestelde vragen

{{ f.antwoord }}

Delen fFacebook WhatsApp E-mail
Weermeisje
Over Weermeisje

Weermeisje vertaalt het weer sinds 2012 naar gewone taal: eerst op Facebook, inmiddels op een volwaardig weerplatform. Voor de weerweetjes gebruiken we onder andere KNMI-data en betrouwbare wetenschappelijke bronnen.

Lees ook