Weerhistorie · 5 min leestijd · bijgewerkt augustus 2026
Waarom komt de Elfstedentocht er maar niet?
Door de redactie van Weermeisje · dagelijks het weer sinds 2012
Op 4 januari 1997 won Henk Angenent de voorlopig laatste Elfstedentocht. Sindsdien wachten schaatsliefhebbers op dat ene bijzondere weerpatroon waarbij Friesland weer verandert in één grote ijsbaan. Maar hoeveel kou is daar eigenlijk voor nodig?
Eerst moet er heel veel ijs groeien
Een Elfstedentocht vraagt om een uitzonderlijke combinatie van omstandigheden. Over een parcours van bijna 200 kilometer moet het ijs voldoende dik en betrouwbaar zijn. Als belangrijke richtlijn wordt ongeveer 15 centimeter ijs aangehouden. En dat is een flinke laag.
Daarvoor is een langere periode met vorst nodig. Vooral nachten met matige of strenge vorst en dagen waarop de temperatuur niet of nauwelijks boven nul uitkomt, helpen het ijs snel groeien.
Maar alleen de temperatuur bepaalt niet hoe snel dat gaat. Wind, bewolking, stroming en de temperatuur van het water spelen allemaal een rol.
Sneeuw? Liever niet
Je zou denken dat een flink pak sneeuw perfect bij Elfstedenweer past, maar voor de ijsvloer is het juist ongunstig.
Sneeuw werkt als een isolerende deken. Ligt er sneeuw op het ijs, dan kan de vrieskou het water eronder minder goed bereiken en groeit het ijs langzamer. Bovendien kan sneeuw het beoordelen van de kwaliteit van het ijs moeilijker maken.
Ook wind kan roet in het eten gooien. Vooral zolang er nog open water ligt, zorgt veel wind voor beweging en kan het dichtvriezen worden bemoeilijkt.
Voor een Elfstedentocht heb je dus niet simpelweg een paar ijskoude nachten nodig. Alles moet langere tijd meewerken.
Waarom lukt dat tegenwoordig zo weinig?
Nederlandse winters zijn door klimaatverandering duidelijk warmer geworden. Vooral langdurige perioden met vorst zijn daardoor minder vanzelfsprekend geworden.
Dat betekent niet dat een Elfstedentocht onmogelijk is geworden. Ook in een warmer klimaat kan Nederland nog steeds een periode met stevige vorst krijgen. Maar de kans op een lange, koude periode waarin op het volledige parcours voldoende betrouwbaar natuurijs kan ontstaan, wordt kleiner naarmate het klimaat verder opwarmt.
Daar komt bij dat één zachte dag tijdens een veelbelovende vorstperiode al veel verschil kan maken. Een Elfstedentocht vraagt immers niet om één koude plek in Friesland, maar om betrouwbaar ijs langs een route van bijna 200 kilometer.
In 2012 ging het bijna goed
Hoe belangrijk al die omstandigheden zijn, bleek in februari 2012. Nederland beleefde een flinke koudegolf en in Friesland groeide het ijs snel. Even leek een nieuwe Elfstedentocht serieus mogelijk. Maar sneeuw viel op een ongelukkig moment op het nog dunne ijs en werkte als een isolerende deken. Op delen van de route bleef het ijs daardoor te dun. Ondanks de stevige vorst kwam de tocht er net niet.
De Elfstedentocht van 1997 blijft voorlopig dus de laatste. Hoe koud was het toen eigenlijk? Zoek 4 januari 1997 op in de Tijdmachine en bekijk het weer van die historische dag.
Verder lezen: Bekijk het weer van 4 januari 1997, Wanneer valt de eerste sneeuw?, Hoe bereidden mensen zich vroeger voor op het weer?
Veelgestelde vragen
Hoeveel ijs is er nodig voor een Elfstedentocht?
Als richtlijn wordt ongeveer 15 centimeter ijs aangehouden, en dan over een parcours van bijna 200 kilometer. Daarvoor is een langere periode met vorst nodig.
Waarom is sneeuw slecht voor de ijsvloer?
Sneeuw werkt als een isolerende deken. De vrieskou bereikt het water eronder minder goed, waardoor het ijs langzamer groeit, en de kwaliteit van het ijs is moeilijker te beoordelen.
Wanneer was de laatste Elfstedentocht?
Op 4 januari 1997, gewonnen door Henk Angenent. In februari 2012 leek een nieuwe tocht even mogelijk, maar sneeuw op het nog dunne ijs gooide roet in het eten.
Lees ook
- Hoe bereidden mensen zich vroeger voor op het weer? (Weerhistorie · 4 min)
- Wanneer wordt een zonsondergang écht mooi? (Seizoenen · 4 min)
- Wat is gevoelstemperatuur precies? (Weer & veiligheid · 3 min)
