Records · 3 min leestijd · bijgewerkt november 2026
Wat was de koudste dag en nacht ooit in Nederland?
Door de redactie van Weermeisje · dagelijks het weer sinds 2012

In Nederland kan het soms flink vriezen. De temperatuur daalde ooit tot bijna 30 graden onder nul, en er waren dagen waarop het zelfs midden op de dag meer dan 10 graden vroor. Laten we eens kijken naar de koudste dagen, nachten en winters uit de Nederlandse weergeschiedenis.
Bijna 30 graden vorst in Winterswijk
Het kouderecord van Nederland staat al tientallen jaren op naam van Winterswijk. Op 27 januari 1942 daalde de temperatuur daar tot maar liefst 27,4 graden onder nul. Nooit eerder of later werd er op een officieel Nederlands weerstation zo'n lage temperatuur gemeten.
De temperatuur werd op 1,5 meter hoogte gemeten. Het was die nacht vrijwel windstil. Een sneeuwdek kan extreme afkoeling versterken, doordat het de warmte uit de bodem tegenhoudt en het sneeuwoppervlak sterk kan afkoelen. Ook februari 1956 was uitzonderlijk koud. Op 16 februari werd het in Uithuizermeeden maar liefst 26,8 graden onder nul. Daarmee kwam het Nederlandse kouderecord opnieuw heel dichtbij.
In de tabel staan de twee laagste officieel geregistreerde temperaturen in Nederland, volgens het KNMI. Dit soort temperaturen zijn tegenwoordig bijna onvoorstelbaar.
| Datum | Plaats | Temperatuur |
|---|---|---|
| 27-01-1942 | Winterswijk | -27,4 °C |
| 16-02-1956 | Uithuizermeeden | -26,8 °C |
Bron: KNMI
Hoe koud was de koudste dag?
De laagste temperaturen worden meestal in de nacht of vroege ochtend bereikt. Maar hoe zit het met de koudste dagen, oftewel de dagen met de laagste maximumtemperatuur? Op 20 december 1938 kwam het kwik in De Bilt niet hoger dan 11,3 graden onder nul. Brrr, trek die dikke winterjas maar aan! Ook op 26 januari 1942 en 1 februari 1956 bleef het zelfs op het warmste moment van de dag meer dan 10 graden vriezen.
De tabel toont drie uitzonderlijk koude dagen in De Bilt. Het zijn de oorspronkelijke historische KNMI-cijfers; in later gecorrigeerde meetreeksen kunnen de waarden afwijken. Op andere plaatsen in Nederland kan het nog kouder zijn geweest.
| Datum | Hoogste temperatuur |
|---|---|
| 20 december 1938 | -11,3 °C |
| 26 januari 1942 | -11,2 °C |
| 1 februari 1956 | -11,0 °C |
Bron: KNMI
Ook in 2005 nog meer dan 20 graden vorst
Ook in het minder verre verleden was het flink koud. Misschien herinner je je begin maart 2005 nog wel. Op 2 en 3 maart viel vooral in het noorden van Nederland enorm veel sneeuw. Op sommige plaatsen lag maar liefst 20 tot 50 centimeter.
Tijdens een heldere en rustige nacht kon het boven dat dikke sneeuwdek sterk afkoelen. Op 4 maart 2005 werd in Marknesse een temperatuur van 20,7 graden onder nul gemeten. Daarmee werd het Nederlandse kouderecord voor maart verbroken. Het bijzondere is dat deze extreme kou plaatsvond terwijl de meteorologische lente al was begonnen. Binnen twee weken was het verschil tussen de laagste temperatuur in Marknesse en de hoogste temperatuur in het zuiden van Nederland ruim 40 graden.
De koudste winter ooit
De winter van 1962-1963 staat bekend als de koudste Nederlandse winter sinds 1901. In De Bilt bedroeg de gemiddelde temperatuur over december, januari en februari slechts 3,0 graden onder nul. Dat betekende veel vorst en volop mogelijkheden om te schaatsen. Het was ook de winter waarin de legendarische Elfstedentocht van 18 januari 1963 werd gereden.
De tabel laat de vijf koudste winters zien.
| Plaats | Winter | Gemiddelde temperatuur |
|---|---|---|
| 1 | 1962-1963 | -3,0 °C |
| 2 | 1946-1947 | -2,3 °C |
| 3 | 1939-1940 | -2,0 °C |
| 4 | 1941-1942 | -1,5 °C |
| 5 | 1928-1929 | -1,4 °C |
Kan het ooit weer 25 graden vriezen?
Hoewel extreme kou nog altijd mogelijk is, is de kans op zulke lage temperaturen door de opwarming van het klimaat kleiner geworden. Dat betekent niet dat strenge vorst helemaal verdwenen is.
Bij een combinatie van sneeuw, weinig wind, een heldere hemel en de aanvoer van koude lucht kan de temperatuur nog altijd flink dalen. Of we ooit opnieuw in de buurt komen van het record van 27,4 graden onder nul? Helemaal uitsluiten kunnen we het niet, maar de kans is tegenwoordig wel een stuk kleiner.
Veelgestelde vragen
Wat is de laagste temperatuur ooit gemeten in Nederland?
Op 27 januari 1942 daalde de temperatuur in Winterswijk tot 27,4 graden onder nul. Dat is het Nederlandse kouderecord op een officieel weerstation.
Wat was de koudste dag ooit in De Bilt?
Op 20 december 1938 kwam het kwik in De Bilt niet hoger dan 11,3 graden onder nul. Dat is de laagste maximumtemperatuur in de oorspronkelijke KNMI-cijfers.
Wat was de koudste winter ooit in Nederland?
De winter van 1962-1963 is de koudste sinds 1901. De gemiddelde temperatuur in De Bilt was over december, januari en februari 3,0 graden onder nul.
Wat is het kouderecord voor maart?
Op 4 maart 2005 werd in Marknesse 20,7 graden onder nul gemeten. Daarmee werd het Nederlandse kouderecord voor maart verbroken.
Kan het in Nederland nog 25 graden vriezen?
Helemaal uitsluiten kan niet, want sneeuw, weinig wind, een heldere hemel en koude lucht kunnen de temperatuur nog flink laten dalen. Door de opwarming van het klimaat is de kans wel kleiner geworden.
Lees ook
- Waar komt de knal of het gerommel van onweer vandaan? (Weerverschijnselen · 3 min)
- Waarom is er altijd zoveel ruzie en gezeur over het weer? (Weerverschijnselen · 3 min)
- Hoe bereidden mensen zich vroeger voor op het weer? (Weerhistorie · 4 min)